Легендарный казахский акын, певец и композитор XIX века, уроженец земель Баянаула. Его песни «Биржан» и «Жанбота» вошли в золотой фонд казахской музыки. ЮНЕСКО включило традицию айтыса, в которой Биржан-сал был непревзойдённым мастером, в список нематериального наследия человечества. XIX ғасырдың аңызға айналған қазақ ақыны, әнші және композиторы, Баянауыл жерінің тумасы. «Биржан» мен «Жанбота» әндері қазақ музыкасының алтын қорына енді. ЮНЕСКО Биржан-сал шебер болған айтыс дәстүрін адамзаттың материалдық емес мұрасы тізіміне енгізді. A legendary Kazakh akyn, singer and composer of the 19th century, born on the lands of Bayanaul. His songs "Birzhan" and "Zhanbota" entered the golden treasury of Kazakh music. UNESCO included the aitys tradition, in which Birzhan-sal was an unrivalled master, in the List of Intangible Cultural Heritage.

По преданию, горы получили своё имя от красавицы Баян — дочери бия, чья краса и стать были подобны этим величественным скалам. Влюблённый в неё певец Ауыл воспевал её красоту, и с тех пор горы носят имя «Баян-Ауыл» — «Аул Баяна». Аңыз бойынша, таулар өз атын Баян сұлудан — биінің қызынан алған, оның сұлулығы мен пішіні осы сәнді жартастарға ұқсас болған. Оған ғашық Ауыл әншісі оның сұлулығын жырлаған, сол кезден бері таулар «Баян-Ауыл» — «Баянның ауылы» деп аталады. According to legend, the mountains took their name from the beauty Bayan — a biy's daughter whose grace and figure resembled these majestic rocks. The singer Auyl, who was in love with her, sang of her beauty, and since then the mountains have borne the name "Bayan-Auyl" — "Bayan's Aul".

Народное предание гласит: батыр Жасыбай пал в бою, защищая свой народ от джунгарского нашествия. Его кровь окрасила воды озера, и с тех пор оно носит имя героя. В ясную погоду на закате озеро действительно отливает тёмно-красным. Халық аңызы бойынша: батыр Жасыбай жоңғар шапқыншылығынан халқын қорғай ұрыста қаза тапты. Оның қаны көл суларын бояды, сол кезден бері ол батырдың атын иеленді. Ашық ауа райында күн батқанда көл шынымен де қою қызыл түске боялады. Folk legend holds that the warrior Zhasybay fell in battle defending his people from the Dzungar invasion. His blood coloured the waters of the lake, and since then it bears the hero's name. In clear weather at sunset the lake does indeed take on a dark-red hue.

Кочевники верили: каждая вершина Баянаула хранит душу великого предка — аруах. Беркуты, парящие над скалами, считались его воплощением. Перед охотой и дальней дорогой принято было просить благословения у духов гор, оставляя у подножия ленты и монеты. Көшпенділер сенді: Баянауылдың әр шыңы ұлы бабаның жанын — аруақты сақтайды. Жартастар үстінде самғаған бүркіттер оның бейнесі болды деп саналды. Аңшылық пен алыс жолға шығар алдында таулар рухынан бата сұрау дәстүрі болды, бүрлер мен тиындар тастар. Nomads believed that every peak of Bayanaul shelters the soul of a great ancestor — an aruakh. The golden eagles soaring above the rocks were considered its embodiment. Before a hunt or a long journey it was customary to ask the mountain spirits for their blessing, leaving ribbons and coins at the foot of the rocks.

Айтыс — поэтическое состязание акынов — веками проходил у подножия баянаульских гор. Акыны импровизировали песни-споры под домбру, демонстрируя остроумие, знание истории и силу слова. Самым знаменитым мастером айтыса из этих мест был Биржан-сал. Айтыс — ақындардың поэтикалық жарысы — ғасырлар бойы Баянауыл таулары етегінде өтті. Ақындар домбыра сүйемелдеуімен дау-дамай өлеңдерін импровизациялап, тапқырлық, тарих білімі мен сөз күшін көрсетті. Осы жерлерден шыққан айтыстың ең атақты шебері Биржан-сал болды. Aitys — a poetic contest between akyns — took place for centuries at the foot of the Bayanaul mountains. Akyns improvised argumentative songs to the dombra, displaying wit, historical knowledge and the power of the word. The most famous aitys master from these lands was Birzhan-sal.

Страницы истории Баянаула Баянауыл тарихының парақтары Pages of Bayanaul's History

От борьбы за самостоятельный округ до революционных потрясений — языком цифр и фактов Дербес округ үшін күрестен төңкерістік дүрбелеңге дейін — сандар мен деректер тілімен From the struggle for a separate okrug to revolutionary upheaval — in figures and facts

По материалам книги «Баянаула» (на казахском и русском языках). — Астана: издательско-книготорговая фирма «Фолиант», 2001. Книга — давняя мечта баянаульцев, осуществлённая группой авторов: хроника развития земли баянаульской, показанная без художественного вымысла, языком цифр и фактов. «Баянаула» кітабының материалдары бойынша (қазақ және орыс тілдерінде). — Астана: «Фолиант» баспа-кітап сауда фирмасы, 2001. Бұл кітап — баянауылдықтардың ежелгі арманы, авторлар тобы жүзеге асырған баянауыл жерінің шежіресі, көркем қиялсыз, сандар мен деректер тілімен баяндалған. Based on the book "Bayanaula" (in Kazakh and Russian). — Astana: Foliant Publishing and Bookselling Company, 2001. The book is a long-cherished dream of the people of Bayanaul, realised by a group of authors: a chronicle of this land told without literary invention, in figures and facts.